Dni Przyjaźni Polsko -  Węgierskiej

Już po raz trzeci w Szczawnicy, w długi weekend majowy, odbywały się Dni Przyjaźni Polsko – Węgierskiej. Ich organizatorami byli Urząd Miasta i Gminy Szczawnica, Ambasada Węgierska oraz Miejski Ośrodek Kultury. Tegoroczne Dni Przyjaźni rozpoczęły się 1maja otwarciem w Galerii Pijalni Wód Mineralnych okolicznościowych wystaw: Uchodźstwo polskie na Węgry 1939r. i Wystawy o Jánosu Esterházym, polityku węgierskim, po matce, z Tarnowskich, w połowie Polaku, walczącym o prawa mniejszości węgierskiej w Czechosłowacji oraz niepodległym państwie słowackim w latach 1939-45. Wystawę otworzył ambasador Węgier w Polsce Ivan Gyurcsik, przypominając dramatyczne czasy wybuchu II wojny światowej. Wtedy to rząd i parlament węgierski nie pozwoliły niemieckim wojskom przejść przez swoje terytorium, by zaatakować Polskę, kraj, z którym na przestrzeni 1000 lat łączyła Węgry przyjaźń. W otwarciu wystawy wzięli udział także przedstawiciele Stowarzyszenie Kulturalnego Węgrów na Słowacji oraz Stowarzyszenia im. Ferenca Rakoczego II, kultywującego także pamięć o Jánosu Esterházym i zabiegającego o jego rehabilitację.

Z Galerii uczestnicy uroczystości przeszli pod pomnik Józefa Szalaya, twórcy szczawnickiego uzdrowiska, wywodzącego się z narodu węgierskiego, by złożyć mu hołd. Zabrzmiały hymny – węgierski i polski, a wiązanki kwiatów złożyli przedstawiciele Ambasady Węgierskiej, władz Miasta i Gminy Szczawnica, Stowarzyszenia Węgrów na Słowacji, Uzdrowiska Szczawnica, Związku Podhalan i Stowarzyszenia Rakoczego.

Kolejnym punktem pierwszego dnia obchodów była prelekcja Grzegorza Łubczyka, byłego ambasadora Polski na Węgrzech i współautora książki „Pamięć” o polskich uchodźcach na Węgrzech w latach 1939 – 1946. Rząd i naród węgierski otworzyły Polakom swoje granice i przyjęły 120 tysięcy naszych rodaków – wojskowych i cywilnych, dając im zakwaterowanie, wyżywienie i pracę, a także ratując polskich Żydów przed eksterminacją. Wykładowi Grzegorza Łubczyka towarzyszyła prezentacja filmu jego autorstwa na ww. temat pt. „Węgierskie serce”.

W godzinach popołudniowych na promenadzie, w obecności szczawnickich samorządowców, gości z Węgier oraz przedstawicieli rodziny Tarnowskich, Mycielskich i Mańkowskich- polskich krewnych Jánosa Esterházy’ego, ambasador Ivan Gyurcsik i burmistrz Grzegorz Niezgoda odsłonili tablicę upamiętniającą tego bohatera narodu węgierskiego. Jego życiorys i dokonania szerzej przedstawił podczas uroczystego koncertu węgierskiego w Dworku Gościnnym dr Imre Molnár – radca ambasady węgierskiej, autor dwóch książek o Jánosu Esterházym, współpomysłodawca organizacji Dni Przyjaźni Polsko – Węgierskiej w Szczawnicy. Koncert obfitował w liczne niespodzianki przygotowane przez stronę węgierską i polską. Ambasador Gyurcsik tego wieczoru wręczył węgierskie odznaczenia państwowe osobom najbardziej zasłużonym dla idei kultywowania przyjaźni polsko – węgierskiej w Szczawnicy. Uhonorowani zostali: Barbara Węglarz, dyrektor Muzeum Pienińskiego w Szczawnicy - dyplomem i srebrnym medalem Prezydenta Węgier w dowód uznania aktywnej działalności na rzecz pielęgnowania węgiersko-polskich relacji historycznych i kulturalnych oraz tradycyjnej przyjaźni między naszymi narodami; Piotr Gąsienica, dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury w Szczawnicy – Złotym Krzyżem Zasługi i Orderu Węgierskiego w dowód uznania za zasługi w pełnej oddania działalności na rzecz pielęgnowania węgiersko-polskich relacji historycznych i kulturalnych; Grzegorz Niezgoda, burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica - Krzyżem Kawalerskim Orderu Węgierskiego w dowód uznania za zasługi w pełnej oddania działalności na rzecz pielęgnowania węgiersko-polskich relacji historycznych, kulturalnych i samorządowych. Na ręce burmistrza Niezgody dyplom i medal dla miasta Szczawnicy za pielęgnowanie pamięci o Józefie Szalayu, Jánosu Esterházym i za zorganizowaniu bogatego programu uroczystości polsko-węgierskich wręczył prezes Stowarzyszenia im. Rakoczego Árpád Martényi.  Z kolei burmistrz Grzegorz Niezgoda, w podziękowaniu za całokształt organizacji trzech edycji Dni Przyjaźni Polsko – Węgierskiej przekazał statuetkę „Perły Pienin” kończącemu w tym roku swą misję dyplomatyczną w Polsce dr Imre Molnárowi. W koncercie udział wzięli: przybyła w stroju ludowym pani Aranka Zolcer, śpiewająca ludowe pieśni węgierskie i pamiętająca pieśni polskie, których nauczyła się od polskich uchodźców 1939r., Big Band „Harkany” z miasta partnerskiego Harkany, grający standardy jazzowe, barwny zespół folklorystyczny „Kincsó” występujący z kapelą Gerebana Zenekara oraz malowniczy zespół muzyki dawnej „Hollóének”, wykonujący stare średniowieczne pieśni celtyckie, tureckie, mołdawskie i francuskie na dudach i bębnach.

Zwieńczeniem dnia stał się nocny koncert rockowy na scenie przy PKL „Palenica” , w którym wystąpił polski zespół „Johny” z autorskim repertuarem oraz węgierski – „Hippolit” , prezentujący współczesne przeboje węgierskie.

 

2 maja w uzdrowisku trwało Święto Wód Szczawnickich, przygotowane przez Uzdrowisko Szczawnica S.A. i Thermaleo sp. z o.o. Rano w kaplicy Parku Górnego sprawowana była msza św. za twórców kurortu oraz pracowników PPU, celebrowana przez ks. proboszcza Franciszka Bondka z udziałem władz uzdrowiska, przedstawicieli rodziny Mańkowskich i pracowników uzdrowiska, z oprawą muzyczną Szczawnickiego Chóru Kameralnego. Uroczyście poświęcona została nowa rozlewnia wód, gdzie woda z pięciu zdrojów – Stefana, Józefiny, Józefa, Jana i Heleny będzie paczkowana do specjalnie zaprojektowanych 5 litrowych kartonów.

Po południu w Muszli Koncertowej Parku Górnego miały być prezentowane występy polskich i węgierskich zespołów. Z racji niepogody zostały przeniesione do Jazz – Baru w Dworku Gościnnym. Utwory muzyki klasycznej wykonali krakowscy wioliniści „Airis Quartet”, program folklorystyczny taneczno - wokalny zapewnił zespół „Kincsóensemble” i kapela Gerebana Zenekara, średniowieczne celtyckie nuty przywołali dudziarze i bębniści z zespołu „Hollóének, a wirtuozerskim wykonaniem melodii karpackich popisał się zespół polski „Hajlandery”. Przed Jazz Barem pracownicy Uzdrowiska udostępniali pamiątkowe foldery i ulotki o ofertach leczniczych, wypoczynkowych i turystycznych. Serwowane były także potrawy przygotowane na wodzie mineralnej: żurek na „Józefinie”, kapuśniarka z żeberkami na „Helence”, naleśniki na „Wandzie” i barszcz na „Janie”.

 

3 maja, w święto Matki Boskiej Królowej Polski i 222. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja – delegacje polskie i węgierskie wraz z rzeszą wiernych, wzięły udział w uroczystościach patriotyczno – religijnych na Przysłopie. Przy pomniku pomordowanych partyzantów zostały złożone wieńce i zapalone znicze. Przy kaplicy poprzedził Mszę św. program artystyczny w wykonaniu młodzieży z Gimnazjum Publicznego im. ks. prof. Józefa Tischnera, nawiązujący do uchwalenia Konstytucji 3 Maja pt. „Jest takie miejsce, jest taki kraj…”, przygotowany przez nauczycielki, Beatę Kowalską i Danutę Urban. Honory gospodarza pełnił prezes Oddziału Pienińskiego Związku Podhalan Tomasz Słowik, który przywitał zebranych i przypomniał dramat zamordowanej rodziny Fijasów. Eucharystia sprawowana w obecności repliki Korony św. Stefana, przybyłej z miejscowości Ipolybalog w Górnych Węgrzech wraz z proboszczem Ferencem Gyorgy i rycerzami Korony św. Stefana, koncelebrowana była przez proboszcza szczawnickiej parafii ks. Franciszka Bondka, ks.Józefa Słowika – kapelana oddziału Pienińskiego Związku Podhalan, emerytowanego ks. prałata Jana Wątrobę z Piwnicznej, ks. Jana Gwoździa - proboszcza parafii Obidza oraz przebywającego na wycieczce z młodzieżą w Pieninach o. Michała Baranowskiego. 

Wieczorem w Muzycznej Owczarni w Jaworkach koncertował Big Band „Harkany” i odbywała się degustacja węgierskiego gulaszu, przygotowanego przez bratanków znad Dunaju.

 

4 maja był dniem folkloru polskiego i węgierskiego. Przybyli do Szczawnicy na majówkę goście mogli podziwiać na scenie pod kolejką PKL „Palenica” występy Zespołu Pieśni i Tańca „Pieniny” przybliżającego folklor górali pienińskich, węgierskiego zespołu muzyki dawnej „Hollóének” oraz Zespołu Pieśni i Tańca „Mały Śląsk”, który zaprezentował stroje, tańce i śpiewy różnych regionów Polski – m.in. Śląska, Kaszub, Podkarpacia, Podegrodzia. Gwiazdą wieczoru był Kabaret „Młodych Panów” z Rybnika. Goście ze Śląska rozbawili publiczność skeczami nawiązującymi do aktualnych ciekawostek ze świata polityki, sportu i show biznesu oraz urodą śląskiej gwary.

Tuż po występie kabareciarzy, na promenadzie uformował się pochód złożony z aktorów Teatru Amatorskiego działającego przy MOK, przebranych w stroje z epoki Józefa Szalaya, górali szczawnickich, delegacji z Węgier i zaproszonych gości, który udał się na przystań flisacką w Pieninach. Tam już czekała góralska muzyka i flisackie łodzie, gotowe na nocny spływ Dunajcem im. Józefa Szalaya. Przybyli spłynęli łodziami, z pochodniami,  do przystani na Piaskach, gdzie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich na Rzece Dunajec przygotowało ogniska i poczęstunek. Wszystkich przywitał „Józef Szalay” – aktor Teatru Amatorskiego i zaprosił do wspólnego świętowania przyjaźni polsko – węgierskiej.

 

5 maja był ostatnim dniem spędzonym z bratankami Węgrami. W obecności pocztów sztandarowych Rady Miejskiej, Związku Podhalan, Uzdrowiska Szczawnica, Koła Łowieckiego „Przehyba” i Straży Pożarnej, która dzień wcześniej hucznie obchodziła dzień swego patrona św. Floriana, o godz. 12 w szczawnickim kościele p.w. św. Wojciecha BM odprawiona została Msza św. za Polskę i Węgry. W uroczystości wzięli udział m.in. burmistrz Szczawnicy Grzegorz Niezgoda, dr Imre Molnár, ambasador Grzegorz Łubczyk.

Uroczyście zostały wniesione relikwie św. Kingi ze starosądeckiego klasztoru ss. Klarysek, córki narodu węgierskiego, patronki Pienin, opiekunki górników solnych i samorządowców. Mszę św., w asyście ks. proboszcza Franciszka Bondka, celebrował oddelegowany przez bp. tarnowskiego Andrzeja Jeża – ks. infułat Adam Kokoszka. Wygłosił on słowo Boże, w którym nawiązał do łączących nas wartości chrześcijańskich, ponad tysiącletniej historii przyjaźni oraz wspólnych ideałów – pokoju i odwagi, potrzebnych w każdych czasach.  Mszę św. uświetniła śpiewem i grą Orkiestra Reprezentacyjna Straży Granicznej w Nowym Sączu, która w godzinach popołudniowych na placu przy PKL zaprezentowała się w recitalu melodii patriotycznych, filmowych i góralskich oraz dała pokaz wzorowej wojskowej musztry.

 

Dniom Przyjaźni Polsko – Węgierskiej towarzyszył festiwal win i potraw węgierskich, serwowanych na promenadzie uzdrowiskowej.

Imprezy prowadził dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury Piotr Gąsienica.                    

     Alina Lelito

Dni Przyjaźni Polsko-Węgierskiej 2013